left-2.jpg
right-12.jpg

Langs molens en gemalen in het veenweidegebied

Langs molens en gemalen in het veenweidegebied

Het gevecht tegen het water en de daarbij gebruikte hulpmiddelen en technieken hebben een eeuwenlange geschiedenis. De beheersing van het waterpeil is een levensvoorwaarde om in een stad als Alphen aan den Rijn te kunnen wonen en werken. Zonder deze zorg was er geen bewoning mogelijk, was er geen geschiedenis, waren er geen monumenten. Trouwens vele waterbeheersinginstallaties zijn monumenten zoals enkele windmolens en het Gemaal Cornelis den Hertog.

De fietsroute heeft een lengte van ongeveer 30 km. De route voert u niet alleen langs diverse bemalinginstallaties, het geeft u tevens een mooi beeld van het Zuid-Hollands polderlandschap.

Het is beslist de moeite waard om bij de “waterwerken” die u onderweg tegenkomt even af te stappen of er een eindje naar toe te lopen.

Wij wensen u een plezierige tocht toe.


Beschrijving van de route

Verklaring van tekens en aanduidingen:

LA = linksaf; RA = rechtsaf; RD = rechtdoor. NR = nummerroute, gevolgd door een nummer)

 

START bij het Bezoekerscentrum (BC) “De Vlinder”, Burg. Bruins Slotsingel 15 te Alphen aan den Rijn.

Vanaf het BC direct  LA (fietspad), 1e weg RA, 1e weg LA (Ooievaarspad).

RA  - Volg eenmaal bordje LF2B


Na enkele honderden meters ziet u aan uw linkerhand:

  1. GEMAAL “DE KROMME AAR” (Gemaal Ridderveld/De Bijlen)
  2. GEMAAL “VIERAMBACHT” en het GEMAAL “CORNELIS DEN HERTOG”.
  3. DE VROUWGEESTERMOLEN
  4. MOLENSTOMP ’s MOLENAARSWEG
  5. MOLEN “DE EENDRACHT”
  6. MOLENVIERGANG, nr.3 “BOVENMOLEN”
  7. DE “DIKKE MOLEN”
  8. SLUIS ZIENDEWEG
  9. MOLENVIERGANG, molen nr. 1, ondermolen
  10. MOLENVIERGANG, molen nr. 2, middelmolen
  11. MOLENVIERGANG, nr. 4 Putmolen
  12. GEMAAL NEPTUNUS (Gemaal Zuid- en Noordeinderpolder)
  13. SLUIS AAN DE MACHINEWEG

Het oorspronkelijke gemaal is thans in gebruik als hulpgemaal, dit gemaal dateert uit 1941 en bemaalt een gebied van 360 ha. De ‘Pannevis’-open-schroefpomp heeft een opvoerhoogte van 1.60 m en wordt aangedreven door een 2-cilinder ‘Industrie’-dieselmotor van 40 pk. Het hoofdgemaal bestaat uit een elektrisch aangedreven vijzel met een diameter van 1.50 m en een lengte van 4.42 m.

Vervolg uw weg door direct na het gemaal LA te gaan (Coupépad).

Aan het einde van dit pad gaat u tweemaal rechtsaf (“Andere richtingen” en “Aarlanderveen/Nieuwkoop”). U fietst nu de tunnel onder de Zegerbaan door.

RD richting Woubrugge.

LA  -Via de Ridderbuurt bereikt u de kruising Zegerbaan/Eisenhouwerlaan.

RA en direct LA (Doorgaand verkeer, NR 15), tunnel onder de weg door.

Einde fietspad scherp RA – U rijdt nu links langs de hoofdweg. 1e weg LA (NR 14) – Alida de Jongstraat, gaat over in fietspad.

U volgt de bebouwde kom langs de rand van de polder: Jeltje de Bosch Kemperstraat, verderop fietspad.

Einde RA, voor de Heimanswetering,  ri. Woubrugge.


Vrijwel direct passeert u aan uw rechterhand:

Het laatste gebouw stamt uit 1879 en is gerestaureerd, het bevatte oorspronkelijk een stoomgemaal. Dit is in 1910 vervangen door een ‘Pannevis’-centrifugaalpomp die via een riem door een elektromotor wordt aangedreven. In 1923 werd een direct aangedreven ‘Jaffa’-centrifugaalpomp bijgeplaatst. De opvoerhoogte is ca. 5 m. Voor het bemalen van het 1685 ha grote gebied is naast het oude gemaal een nieuw gebouwd voorzien van twee elektrisch aangedreven gesloten schroefpompen.

 

 

 

 

 

 

 

Weg vervolgen ri. Woubrugge.

Vóór de Provinciale weg LA (fietspad), tunnel onder de weg door en voor Brasserie/restaurant “Het Gerecht” RA. Tweemaal RA – u rijdt op het fietspad en de oprit naar de brug over de Heimanswetering.

De brug over en voor de rotonde LA de weg oversteken (A. de Graaflaan).

1e weg LA (Wilgenlaan). 1e weg RA (Vrouwgeestweg). Einde LA aanhouden, verderop rijdt u weer langs de Heimanswetering, li. zijde).

RD – ri. Molenaarsbuurt


U ziet in de verte al de

De bemaling van de polder wordt niet meer door deze molen verzorgd, hij is echter wel maalvaardig. De uit 1797 stammende molen heeft een vlucht van 27.25 m en is uitgerust met een stalen vijzel. De opvoerhoogte bedraagt ca. 4.20 m.

Enkele honderden meters verder ziet u rechts

In 1983 is de functie van deze bemalingsinstallatie overgenomen door een automatisch werkend vijzelgemaal. Van oorsprong werd het gebied bemalen door de molen met scheprad. Thans is nog aanwezig een vijzel die aangedreven werd met een uit 1933 stammende ‘Deutze Humboldt’ dieselmotor.

Voor de Molenstomp staat een modern gemaal (Gemaal Polder Gnephoek/Heimanswetering).

U vervolgt de route RD.

Einde weg RA – ri. Centrum. Einde weg LA, fietspad langs de Oude Rijn.

U passeert Café Biljart “De Heul”.

RA (Hoofstraat). Na ca. 900 m LA (W.M.C. Regtstraat). 1e weg RA (Groen van Prinsterenstraat).

Einde LA en direct RA (Thorbeckestraat)

RD (gesloten, m.u.v. fietsers). Einde RA (Van Boetzelaerstraat).

Weg vervolgen over Alphense Brug.

Na de brug LA (Julianastraat). RD blijven rijden (wordt Prins Hendrikstraat).

U ziet na enige tijd aan uw linkerhand:

Korenmolen gebouwd in 1898, ter vervanging van een aan Gouwesluis staande molen die wegens kanalisatie van de Gouwe moest verdwijnen. Het bovenachtkant de kap en het gaande werk was afkomstig van een uit 1752 daterende molen uit de Zaanstreek. De hoogte van de stelling is 12 meter, de vlucht is 23 meter. Tevens voorzien van dieselmalerij: tweecylinderindustriediesel 60 pk gebouwd in 1934, gerestaureerd in 1983.

Vanaf de molen RD weg vervolgen. 3e weg RA (Baljuwstraat). Onder tunnel door.

Na de tunnel RA en vervolgens weer RA (NR 18). Met de bocht mee naar rechts (weer NR 18).

LA ri. Zegersloot, tunnel onderdoor. Na tunnel direct LA.

Volg het fietspad over de Oude Rijn. Scherp RA, weg naar beneden. Aan einde LA (Kortsteeksterweg). U rijdt links langs de Oude Rijn ri. Zwammerdam.


U passeert aan uw linkerhand achtereenvolgens:

De vier molens zijn het hoofdgemaal voor een gebied van 490 ha. Deze molenviergang is de enige nog werkende molenviergang in Nederland. Om de waterbeheersing onder alle omstandigheden te kunnen garanderen worden in de nabije toekomst elektrische hulpgemalen bijgebouwd. Molen nr.3 is voorzien van een scheprad met een diameter van 6.18 m en een breedte van 0.47 m, de opvoerhoogte bedraagt 1.40 m, de vlucht is 27.15 m.

De molen is gebouwd in 1674 en thans niet meer als watermolen in gebruik. Het water werd verplaatst door middel van een scheprad met een opvoerhoogte van ca. 1.50 m, de vlucht is 28.40 m.

U komt in Zwammerdam.

Op de kruising houdt u schuin links aan (Ziendeweg). Na een paar honderd meter buigt de weg vrijwel haaks naar links.


Een eind verderop passeert u aan uw rechterhand:

Deze sluis vormt de verbinding van de Nieuwkoopse plassen en de Ziende met de Oude Rijn. De sluis is gebouwd in 1955/56 en voorzien van stalen deuren.  De lengte is 21.50 m, de breedte 4.40 m en de schuthoogte 1.00 m.

 

De Ziendeweg vervolgend gaat u na de kano-oversteekplaats linksaf over de brug. U negeert het bord doodlopende weg en verboden voor auto’s. Na ruim twee kilometer staan aan de linkerkant:

Het water wordt door middel van een scheprad met een diameter van 6.18 m en een breedte van 0.47 m ca. 1.10 m omhoog gebracht. De vlucht van de wieken is 28.30 m.

De opvoerhoogte is 0.90 m, het scheprad heeft dezelfde afmetingen als van molen nr.1, de vlucht 27.00 m.

De tocht gaat verder naar de Kerkvaartsweg. Onmiddellijk na de brug op de kruising Achtermiddenweg-Kerkvaartsweg gaat u RA voor een bezoek aan:

Deze molen is voorzien van een vijzel die het water 0.85 m omhoog brengt. Wieken met een vlucht van 27.00 m zorgen voor de aandrijving.

U gaat dezelfde weg terug, bij de Achtermiddenweg RA de Treinweg op, volg bord ‘Alphen aan den Rijn’. Over het fietspad langs de Nieuwkoopseweg gaat u naar de Oostkanaalweg en vervolgens RA richting Ter Aar. Bij de rotonde (nog even) RD, daarna 1e weg LA (Machineweg) naar:

Het gebouw stamt uit 1871. De ‘Pannevis’-centrifugaalpomp is in 1929 geplaatst en zorgt voor de bemaling van 1100 ha. De pomp heeft een opvoerhoogte van ca. 1.50 m en wordt aangedreven door 2-cilinder ‘Industrie’-dieselmotor uit 1965.

De met houten deuren uitgeruste schutsluis dateert van voor 1938. Deze ligt tussen de wateren in de Zuid- en Noordeinderpolder en het Aarkanaal. Lengte van de sluis bedraagt 20.00 m en de breedte 3.00 m. Thans is over de sluis heen een noodgemaal gebouwd dat dienst doet totdat de hulpgemalen voor de molenviergang gereed zijn.

U rijdt terug naar de Oostkanaalweg en gaat via het fietspad aan de overzijde van de weg RA (terug naar de rotonde).

Voor de rotonde RA – oversteken – en RD de brug over het Aarkanaal oversteken.

In de bocht naar rechts gaat u de eerste weg LA en daarna weer LA,  de tunnel onder de Zegerbaan door.

RD (Kromme Aarweg). U komt weer op bekend terrein, want u passeert – aan uw rechterhand – weer Gemaal Kromme Aarweg. U volgt LA het routebordje LF2A. Daarna 1e weg RA en vervolgens 1e weg LA.

U bent weer bij het Bezoekerscentrum.

 


Schematische weergave van de Molenviergang bij Aarlanderveen